به آيه‌اى برخورد كنند كه در آن ترس و بيم است گوش دلشان را به آن مىگشايند چنان كه گويى شيون اهل جهنم را به گوشها مىشنوند ، پيشانيها و زانوها و اطراف قدمهايشان را به روى زمين مىگسترانند تا از خداى تعالى آزادى خويش را درخواست نمايند ( 1 ) و امّا روزها آنان دانايان بردبار و نيكوكاران پرهيزگارند كه ترس از عذاب خدا جسمشان را لاغر كرده مانند باريكى تيرها . بيننده‌اى كه آنها را مىبيند مىپندارد كه بيمارند در صورتى كه بيمار نيستند و مىگويند آنها ديوانه شده‌اند در حالى كه ديوانه نيستند بلكه كار مهمى آنها را به خود مشغول كرده است ؛ از كردار اندكشان راضى نيستند و عمل بسيارشان را بسيار نمىبينند پس به خود بدبينند و از كردار خود هراسانند ( 2 ) هرگاه كسى يكى از آنان را بستايد ، مىگويد : من به خود آشناترم از ديگران ؛ پروردگارا به آنچه دربارهء من مىگويند بر من مگير و مرا برتر از آنچه مىپندارند قرار ده و گناهانى را كه نمىدانند بر من ببخش ، و نشانهء يكى از آنها اين است كه مىبينى در كار دينى توانا و در پرهيزگارى با يقين و در طلب علم با حوصله و در قضاوت با اراده و در توانگرى ميانه‌رو ، و در عبادت فروتن و در تنگدستى بردبار و در سختى شكيبا ، در جستجوى حلال و از آز و طمع به دور است ، ( 3 ) كارهاى شايسته به جا مىآورد ولى با ترس و بيم و در اصلاح بين افراد كوشاست ، روز را به شب مىرساند در حالى كه همّت او شكر و سپاسگزارى است و شب را به صبح مىبرد در حالى كه انديشناك است ، مردم به نيكى او اميدوار و از بدى او آسوده و در امانند ، كسى را كه به او ستم كرده مىبخشايد و به هر كه او را محروم داشته ، احسان مىكند و با آن كه جدايى گزيده ، مىپيوندد ، ( 4 ) در سختيها بردبار و در ناگواريها شكيباست و در رضا و خشنودى سپاسگزار . كسى را به لقبهاى زشت نمىخواند و با كارهاى بيهوده ناآشناست و به همسايه زيان نمىرساند و در پيشامدهاى ناگوار ( براى ديگران ) شماتت نمىكند و در راه باطل گام بر نمىدارد و از جاده حق بيرون نمىرود اگر كسى به او ظلم كند شكيبايى مىورزد تا خداوند انتقام او را بگيرد ، نفسش از دست او در رنج است و مردم از او در آسايشند ، در كار آخرت خود را به زحمت مىاندازد و در دنيا به خاطر اشتياق ديدار حق ، زهد و پارسايى مىورزد » « 1 » .

--> ( 1 ) در نهج البلاغه ( صبحى صالح ) اين خطبه ( با نام خطبهء همام ) به شمارهء 193 با تفاوت زيادى آمده است و براستى كه در اينجا مشوش و مثله شده است - م .